Tað er ein áhugaverd greining, og hon hevur eitt ítøkiligt grundarlag: Evropa hevur í áratíggju bygt sín verjupolitikk á, at USA skuldi veita ein stóran part av hernaðarligu styrkini, meðan evropeisk lond ikki mentu sína egnu vápnaframleiðslu í sama mun.

Tað hevði eina strategiska avleiðing: USA varð ikki bara verji, men eisini ein høvuðsveitari, sum evropeisk lond gjørdust bundin at.

1. Hvat vísir tølini?
Eitt greiningarrit frá ES-nevndini um kappingarførið í Evropa vísti, at av teimum €75 milliardunum, sum ES-lond brúktu til verjuútgerð í tíðarskeiðinum juni 2022 til juni 2023, fóru 78% til veitarar uttan fyri ES. Av hesum fóru 63 prosentstig til USA.

ES-nevndin knýtir sjálv støðuna til arvin frá seinna heimsbardaga og kalda krígnum.

Tað merkir, at evropeisk lond, hóast kríggið í Ukraina longu var byrjað, í stóran mun brúktu sínar vaksandi verjujáttanir til at keypa útgerð uttanífrá í staðin fyri at byggja upp evropeiska framleiðslu.

2. Hvør hevði fyrimun av hesum?

• USA: Amerikanski vápnavinnan fekk stórar bíleggingar, langtíðaravtalur og ein sterkan marknað í Evropa.

• Evropeisk lond: Tey fingu atgongd til amerikanska hernaðarútgerð, men gjørdust samstundis bundin at amerikanskum veitingum, viðlíkahaldi, eykalutum og í summum førum tøkniligum loyvum.

• NATO: Felags amerikansk og evropeisk útgerð kann gera samstarvið lættari, men ov stórt bundinskapur at einum veitara skapar eisini strategiska váða.

ES-nevndin hevur sjálv víst á, at evropeisk verjuútgerð er ov sundurbýtt millum lond, og at hetta økir um innflutningsbundinskapin.

3. Var hetta tilvitað amerikanskur politikkur?
Her mugu vit skilja ímillum tað, sum kann staðfestast, og tað, sum krevur prógv.

Tað kann staðfestast, at USA hevur havt stóran strategiskan og búskaparligan fyrimun av verjusamstarvinum.
Tølini vísa eitt úrslit, sum hevur styrkt amerikanska hernaðarliga og búskaparliga støðu í Evropa.

Spurningurin um, hvørt hetta eisini hevur verið eitt tilvitað amerikanskt strategiskt mál, má kannast við støði í amerikanskum politiskum skjølum, ítøkiligum avgerðum og royndum at ávirka evropeiska verjuvinnu.

Tað, sum er áhugavert, er úrslitið: Evropa hevur í áratíggju havt møguleika at gera meira, men hevur í stóran mun raðfest øðrvísi. Tað hevur eisini verið ein politisk avgerð hjá evropeiskum stjórnum at líta á amerikansku verjutrygdina.

4. Og nú kemur tann strategiska mótsetningurin
Tá USA undir Trump ger stuðulin til Ukraina og amerikansku verjutrygdina meira óvissa, verður veikleikin sjónligur.

Í 2025 metti altjóða trygdargranskingarstovnurin IISS, at tað kundi kosta umleið 1.000 milliardir amerikanskar dollarar at endurgjalda lyklapartarnar av amerikanska íkastinum til verjuna av evropeiska NATO, um USA tók seg úr samstarvinum.

Tað er ikki ein rokning, sum Evropa skal gjalda í morgin, men ein meting av, hvussu stórur munurin er.

Samstundis eru evropeiskar verjuíløgur og framleiðsla nú vaksandi. NATO og ES hava sett átøk í verk fyri at økja framleiðsluna av millum annað granatum, rakettum og loftverjuútgerð.

Tanki er strategiskt viðkomandi: Um Evropa hevur latið USA bera ein stóran part av verjuni og samstundis keypt nógv av útgerðini úr USA, hevur hetta styrkt amerikanska leiklutin bæði hernaðarliga og vinnuliga.

Men tað er eitt týðandi stig frá hesum staðfesta úrslitinum til at siga, at USA tilvitað hevur skipað hetta fyri at halda Evropa veikt.

Tann veruliga royndin verður nú, um Evropa megnar at byggja upp eina verjuvinnu, sum kann veita neyðugu útgerðina, eisini um amerikanski stuðulin minkar ella verður treytaður av amerikanskum politiskum og búskaparligum áhugamálum.

Andrass Skaalum
14.10-2026