Hetta er eitt aftursvar til eitt lesarabræv eftir Ólav Eysturdal, sum varð lagt út á Vágaportalin tann 23. august 2026. 

Í hesum fyrsta partinum fari eg bert at viðgera ein ávísan pástand í greinini, nevniliga tankan um, at vit mugu læra at elska okkum sjálvi, og at vit ikki kunnu elska onnur, um vit ikki fyrst elska okkum sjálvi.

Greinin hevur eisini aðrar pástandir og sjónarmið, sum eg ætli mær at venda aftur til seinni. Men her fari eg at halda meg til henda eina spurningin:

Lærir Bíblian veruliga, at vit skulu læra at elska okkum sjálvi?
Í grein síni „Menniskjan livir ikki av Guds orði eina“ førir Ólavur Eysturdal fram, at vit mugu læra at elska okkum sjálvi fyri at eydnast í kristna lívinum. Hann heldur enntá upp á, at um vit ikki elska okkum sjálvi, kunnu vit heldur ikki elska onnur, og skrivar orðarætt:

„Vit skulu elska okkum sjálvi fyri at eydnast í kristna gerningi okkara. Elska vit ikki okkum sjálvi, fáa vit heldur ikki elskað onnur.“

Og nakað seinni skrivar hann:

„Tíðin er komin til, at vit av álvara læra okkum at elska okkum sjálvi! Tað hevði Kristus gjørt!“

Men er hetta veruliga tað, sum Bíblian lærir?
Bíblian tekur sum givið, at menniskjað av natúru hevur umsorgan fyri sær sjálvum, og hon lærir okkum eisini at fara ábyrgdarfullt um lív okkara. Men hon gevur ongantíð boð um, at vit skulu læra okkum sjálvskærleika ella gera hann til eina andaliga dygd.

Tvørturímóti kallar Skriftin okkum ferð eftir ferð burtur frá okkum sjálvum og inn í eitt lív, har Gud hevur fyrsta plássið — eitt lív merkt av kærleika til Gud, kærleika til næstan, eyðmjúkleika, sjálvsavnoktan og offurvilja í tænastu fyri onnur.

Tað kristna lívið snýr seg ikki um at seta meg sjálvan á trónuna, men um at geva Kristusi tann sessin, sum av røttum hoyrir Honum til.

Vit nýtast ikki at spekulera í, hvat Jesus hevði sagt ella lagt afturat orðum Sínum, um Hann gekk millum okkum í dag, soleiðis sum Ólavur ger í lesarabrævi sínum. Tá vit leggja okkara egnu hugsan afturat tí, sum Skriftin longu hevur opinberað, fara vit út um tað, sum skrivað stendur. Ein og hvør kann lesa Skriftina og síggja greitt, hvat Jesus sjálvur hevur sagt.

„Elska næsta tín sum sjálvan teg“
Her er tað sera týdningarmikið at leggja til merkis, hvat Jesus í veruleikanum sigur.

Jesus gevur ikki tvey boð:

„Elska teg sjálvan“

og síðani:

„Elska næsta tín.“

Boðið er:

„Elska næsta tín sum sjálvan teg.“

Jesus tekur sostatt ta natúrligu umsorganina, sum menniskjað longu hevur fyri sær sjálvum, og ger hana til ein málestokk fyri kærleikanum til næstan.

Paulus vísir á tað sama í Efesusbrævinum 5:29:

„Aldri hevur jú nakar hatað sítt egna hold; nei, hann føðir tað og hevur umsorgan fyri tí – eins og Kristus ger við samkomuna.“

Bíblian sigur sostatt ikki, at vit fyrst mugu læra at elska okkum sjálvi, áðrenn vit kunnu elska onnur. Hon tekur heldur sum givið, at menniskjað hevur umsorgan fyri sær sjálvum, og kallar okkum síðani til at vísa næsta okkara sama kærleika og somu umsorgan.

Tá kærleikin til sín sjálvs fer av leið
Bíblian lýsir eisini ein skeivan kærleika til sín sjálvs, har menniskjað setur seg sjálvt í miðdepilin, og hetta verður sett fram í einum greitt negativum samanhangi.

2. Timoteusarbræv 3:1–2 sigur:

„Men hetta skalt tú vita, at á síðstu døgum skulu koma torførar tíðir. Tá skulu menniskjuni vera góð við seg sjálv (sjálvselskandi), peningakær, geiparar, hugmóðig, spottarar, foreldrum ólýðin, ótakksom, vanheilag…“

Paulus lýsir eitt lív, har menniskjað hevur sett seg sjálvt á tann sessin, sum av røttum hoyrir Gudi til. Hetta merkir ikki vanliga umsorgan fyri sær sjálvum, so sum at eta væl, hvíla seg ella viðurkenna, at lív okkara hevur virði.

Grikska orðið í tekstinum er philautoi, fleirtalsformurin av philautos, sum merkir „sjálvselskandi“ ella „ein, ið elskar seg sjálvan.“ Í hesum samanhangi hevur orðið eina greitt negativa merking og lýsir ein skeivan og sjálvsentreraðan kærleika til sín sjálvs, har míni ynski, mín gleði, mítt umdømi, míni rættindi og mín nøgdsemi gerast tað, sum stýrir lívinum.

Hvussu sær skeivur kærleiki til sín sjálvs út í verki?
Tað kann millum annað vísa seg soleiðis:

• „Hvat fái eg burtur úr hesum?“ verður høvuðsspurningurin. Sambond, kirkja, hjúnalag, arbeiði og enntá Gud verða mett út frá, hvussu nógv ein sjálvur fær burturúr.

• Egin gleði verður týdningarmiklari enn lýdni til Gud. Hugsanin verður: „Um hetta ger meg glaðan, kann tað ikki vera skeivt.“

• Ein verður lættliga særdur ella fornermaður. Tá ið alt snýr seg um meg, verður kritikkur, rætting ella mótstøða sera torfør at tola.

• Støðugur tørvur á viðurkenning. Ein ynskir, at onnur skulu leggja merki til avrik, útsjónd, andaligheit, ognir ella framgongd.

• Kensla av at hava krav upp á nakað. „Eg havi uppiborið betri. Fólk eiga at viðgera meg øðrvísi.“

• Manglandi vilji til at ofra nakað. Bíbilskur kærleiki spyr: „Hvussu kann eg tæna?“ Sjálvsentreraður kærleiki spyr: „Hví skal eg gera tað truplari fyri meg sjálvan?“

• At seta egnar kenslur oman fyri sannleikan. „Soleiðis kenni eg tað“ verður meira avgerandi enn „Hetta hevur Gud sagt.“

• Sjálvsrættvísgering. Tá ein verður mintur á, at ein hevur gjørt nakað skeivt, er fyrsta reaktiónin ofta at greiða frá, hví onkur annar í veruleikanum hevur skyldina.

Tá menniskjað setur seg sjálvt í miðdepilin, kann tað sostatt vísa seg í nógvum øðrum syndum.

„Mín vilji“ í staðin fyri „Guds vilja“
Í sínum djúpasta týdningi sigur skeivur kærleiki til sín sjálvs:

„Lív mítt hoyrir mær til.“

Men Jesus sigur:

„Vil onkur koma aftan á Mær, má hann avnokta seg sjálvan og dagliga taka upp kross sín og fylgja Mær.“

— Lukas 9:23

Legg til merkis, at Jesus gevur ikki boð um, at ein kristin skal læra at elska seg sjálvan, finna seg sjálvan, upphevja seg sjálvan ella seta seg sjálvan í miðdepilin. Hann sigur: Avnokta teg sjálvan.

At avnokta seg sjálvan er ikki tað sama sum at hata seg sjálvan. Tað merkir heldur ikki, at tú skalt halda teg vera virðisleysan, tí Bíblian lærir, at menniskjan er skapt í mynd Guds og tí hevur eitt íborið virði.

Sjálvsavnoktan merkir í grundini, at tú gevur trónuna frá tær. Í staðin fyri:

Mítt ynski → mín gleði → mín dýrd → mín vilji

verður kristna lívið:

Guds vilji → Guds ríki → Guds dýrd → kærleiki til onnur.

Paulus sigur í Filippibrævinum 2:3–4:

„Gerið einki av stríðshugi ella tráan eftir tómari æru, men í eyðmjúkleika rokna hvørt annað hægri enn tykkum sjálv, og ikki hava hvørt sítt egna fyri eyga, men eitt og hvørt eisini tað, sum øðrum hoyrir til!“

Skeivur kærleiki til sín sjálvs kann enntá vísa seg í átrúnaði
Eitt menniskja kann síggja sera átrúnaðarligt út og kortini vera sjálvsentrerað.

Kristindómurin kann tá fara at snúgva seg um:

• Mína signing.

• Mítt gjøgnumbrot.

• Mínar dreymar.

• Mína framtíð.

• Hvussu Gud kann gera mítt lív betri.

Í staðin fyri:

„Hvussu kann eg dýrmeta og æra Gud?“

Enntá bøn kann gerast sjálvsentrerað, um vit bert koma til Gud sum til ein, ið skal uppfylla okkara ynski.

Jesus sjálvur er fullkomna fyridømið um kærleika, sum gevur seg sjálvan. Hann kom fyri at tæna og geva Seg sjálvan fyri onnur og vísir okkum sostatt, hvussu sannur kærleiki stendur í fullkomnum mótsetningi til ein skeivan og sjálvsentreraðan kærleika til sín sjálvs.

Bíblian sigur:

„Tí Menniskjasonurin er heldur ikki komin at lata onnur tæna Sær, men at tæna og geva lív Sítt sum loysigjald fyri mong.“

— Markus 10:45

Skeivur kærleiki til sín sjálvs sigur:

„Onnur eru til fyri mína skyld.“

Kærleiki eftir fyridømi Jesusar sigur:

„Hvussu kann eg geva meg sjálvan fyri onnur?“

Hetta hongur eisini tætt saman við einari aðrari ávaring hjá Paulusi. Eftir at hava sagt, at menniskju skulu vera „sjálvselskandi“ og „peningakær,“ sigur hann seinni, at tey skulu vera:

„slík, sum elska lystir sínar meir, enn tey elska Gud.“

— 2. Timoteusarbræv 3:4

Her liggur ein týðandi lykil til at skilja tekstin. Paulus ávarar ikki ímóti vanligari umsorgan fyri sær sjálvum. Spurningurin er heldur, hvat ið fær hægsta sessin í hjarta tínum.

Tískil er bíbilska aftursvarið til tankan um sjálvskærleika sum eina andaliga dygd ikki sjálvshatur. Tað er ábyrgdarfull umsorgan fyri sær sjálvum, sjálvsavnoktan, kærleiki til næstan og eitt lív, har Kristus hevur hægsta sessin.

Spurningurin er tí ikki, um menniskjað hevur virði ella skal fara væl um seg sjálvt. Spurningurin er: Hvør situr á trónuni í hjarta tínum — tú sjálvur ella Kristus?

Hetta er sannleikin, sum Bíblian lærir — sannleikin, sum leiðir okkum burtur frá trældóminum í einum sjálvsentreraðum lívi og inn í tað sanna frælsið, sum er í Kristusi.

John H. Johansen