VP hevur spurt vitlíkið, í hesum føri CoPilot, sum er á skúlateldunum um, hví føroyskir næmingar klára seg væl í støddfrøði og illa í lesing?

Ein av niðurstøðunum í svarinum er, at motivasjón hevur stóran týdning.

Her kemur svarið:

Stutt svar: Føroyskir næmingar klára seg betur í støddfrøði og illa í lesing, tí teir hava sterkari venjingar og strukturar í tølum – men veikari lesivanar, minni lesitíð og størri motivatiónstrupulleikar í lesing.

Niðanfyri fært tú eina greiða, neyva frágreiðing, sum byggir á PISAdátur, føroyskar kanningar og altjóða gransking.

Hví klára næmingar seg illa í lesing?
1) Føroyskir næmingar lesa lítið – serliga dreingir
- PISA vísir, at føroyskir næmingar lesa minst av øllum Norðurlondum.

- Dreingir lesa serliga lítið, og munurin millum kyn er størri enn í øllum øðrum Norðurlondum.

- Lesivanar eru veikur partur av føroyska ungdómslívinum: lítið av bókum, nógv av skíggjalesing.

2) Lesiførleikin fellur, tí lesing krevur langa venjing
Lesing er langtíðararbeiði:
- orðafatan
- tekstskiljing
- tolsemi
- evni at lesa longri tekstir

Hetta krevur dagliga venjing, sum nógvir næmingar ikki fáa.

3) Skíggjalív og stuttan tekstform
Ungdómur lesur nógv: men stutt (TikTok, Snapchat, stuttar captions). PISA mátar djúpa lesing, og har fellur førleikin.

4) Føroyskt sum lítla mál
- Fáir tekstir
- Lítil bókaútgáva
- Færri møguleikar at lesa longri, fjølbroyttar tekstir

Hetta ger tað torførari at byggja upp breitt orðatilfeingi.

5) Motivasjónin er lág
Lesing er tað økið, har næmingar vísa minst áhuga. Motivasjón er ein av sterkastu ávirkanunum í PISA – og hon er lág í Føroyum.

➗ Hví klára næmingar seg betur í støddfrøði?
1) Støddfrøði er meira skipað og lættari at venja
- Klárar reglur
- Greið framgongd
- Møguligt at venja við uppgávum

Føroyskir næmingar fáa nógv av uppgávubundnum venjingum, sum rigga væl til PISA.

2) Støddfrøði er minni avhengig av lesivanum
Í lesing fellur alt, um næmingurin lesur lítið. Í støddfrøði kann næmingurin klára seg væl, hóast hann lesur lítið, tí evnini eru meira praktisk og talbundin.

3) Føroyskir næmingar hava góða talfatan
Føroyskir næmingar hava ofta:
- góða talfatan
- gott yvirlit
- sterka logiska hugsan

Hetta sæst í landsroyndum og PISA.

4) Støddfrøði er væl skipað í føroyska skúlanum
- Greið lærubókamenning
- Nógv venjing
- Lærarar hava sterka fakliga bakgrund

Hetta ger støddfrøði til eitt øki, har næmingar fáa javna og støðuga undirvísing.

5) Minkandi lesiførleiki rakar støddfrøði minni
Tó at lesing er týdningarmikil í støddfrøði, so er hon minni avgerandi enn í lesing og náttúruvísindum. Tí klára næmingar seg framvegis væl, hóast lesingin fellur.

🧭 Samlað mynd: Føroyar hava “talstyrki” og “lesiveikleika”
- Lesing er greitt veikasta økið og fellur nógv.
- Støddfrøði er sterkasta økið og hevur framgongd.
- Náttúruvísindi liggja mitt ímillum.

Hetta er sama mynstur, sum sæst í:
- landsroyndum
- fráfaringarroyndum
- lesivanakanningum
- altjóða gransking um smá mál og lesivanar